‹ Terug naar alle regionale pacten
  • Home
  • Kopgroep
  • Thema Leren in de praktijk: ‘De praktijk biedt zo veel aanknopingspunten’

Thema Leren in de praktijk: ‘De praktijk biedt zo veel aanknopingspunten’

Leren in de praktijk: een actueel en relevant thema. Iedere onderwijs- of zorginstelling gelieerd aan het Zorgpact is hier wel op haar eigen manier mee bezig. Hoog tijd voor een nadere verkenning. Want wat is de meerwaarde van leren in de praktijk? Hoe organiseer je het en welke belemmeringen kom je daarbij tegen? Een gesprek met drie leden van de Kopgroep: Petra de Braal (de Zeeuwse Huiskamer), Elise Nieuwhof (Care Academy Veluwe) en Corinne Vellekoop en Cisca van der Span (Wijkleercentra de Achterhoek en Liemers).

Thema Leren in de praktijk: ‘De praktijk biedt zo veel aanknopingspunten’

Voor elke koploper die bij het gesprek betrokken is, is leren in de praktijk een essentieel onderdeel van hun werk. Bij Care Academy Veluwe, waar opleidingen tezamen door zorgorganisaties en het onderwijs worden ontwikkeld. Bij Leerwijkcentra de Achterhoek en Liemers, die een concept hebben ontwikkeld waarbij studenten met elkaar de wijk of het dorp in gaan. En bij De Zeeuwse Huiskamer, die leren in de praktijk organiseert in samenwerking met Hogeschool Zeeland.

Zorg vanuit de context

‘Zorg leer je niet uit een boekje’. Een duidelijk statement van Elise Nieuwhof op de vraag waarom leren in de praktijk zo belangrijk is. Ze krijgt al gauw bijval van de anderen. ‘Zorg leer je vanuit de context’ zegt Corinne Vellekoop. ‘Het gaat niet alleen om de technische aspecten, zoals een bed opmaken. Hoe doe je dat bijvoorbeeld als iemand 150 kilo weegt? Of behoefte heeft aan een gesprek?’ ‘Welke kennis en vaardigheden heb je dan nodig? Wat kan je in zo’n situatie betekenen voor de cliënt?’, vult Cisca van der Span aan.

pasfoto elise nieuwhof
Elise Nieuwhof
pasfoto cisca van der span
Cisca van der Span
pasfoto petra de braal
Petra de Braal

Petra de Braal: ‘Door de praktijk te ervaren, worden studenten ook veel meer getriggerd om na te denken over wat voor soort zorgprofessional ze willen zijn. Welke rol zij willen spelen. Ook binnen de organisatie. Daarnaast merk je bij professionals in de zorg dat ze heel graag willen zorgen. Tegelijkertijd hebben ze te maken met regels die vaak niet stroken met wat ze willen doen. Dat is een spanningsveld waarin ook studenten moeten leren werken. En waarin communicatie heel belangrijk is: waar loop je als student dan tegenaan? Hoe kan iemand je helpen?’

pasfoto corinne vellekoop
Corinne Vellekoop

‘Al met al biedt de praktijk zo veel aanknopingspunten om te leren. Dan heb je het over de persoonsvorming, je relatie met collega’s, de kennis die je moet hebben om goede afwegingen te kunnen maken. En bovendien barst het van de ethische dilemma’s,’ vat Nieuwhof samen. ‘Het zou dan zonde zijn om niet de praktijk, maar een boekje als uitgangspunt te nemen om te leren. Studenten komen in de praktijk alles tegen wat ze later ook tegenkomen als ze hun beroep uitoefenen. En daarmee reik je ze gelijk een methodiek aan, waarmee ze de rest van hun leven verder kunnen.’

De school naar de praktijk brengen: Hoe doe je dat?

Maar hoe organiseer je leren in de praktijk? Cisca van der Span: ‘Wij verplaatsen de BOT (Begeleide onderwijstijd) naar de praktijk. En dan organiseren we het niet in klassieke klassen, zoals een eerstejaarsklas Verzorgende. Wij organiseren het in gemêleerde groepen met daarin zowel studenten Helpende Zorg & Welzijn, als Verzorgende, Maatschappelijke Zorg, SPH en HBO-v’ers. Professionals die ook met elkaar samenwerken in het werkveld. De docent van de onderwijsinstelling gaat mee als wijkdocent en richt zich op het leerproces.’

Bij Care Academy Veluwe nemen ze leren in de praktijk letterlijk als uitgangspunt. Elise Nieuwhof: ‘BBL’ers zijn bij ons in dienst. De eerste zes weken gaan ze werkervaring opdoen in de praktijk. Vervolgens hebben we een eerste leerplangesprek, waarin we nagaan wat de student allemaal tegen is gekomen en welke vragen daaruit voortkomen. Vooraf hebben studenten dan al een talenten- en motivatie-assessment ingevuld. Zo weten ze op voorhand waar ze op moeten letten wanneer ze aan de slag gaan in de praktijk. Veel studenten zijn bijvoorbeeld echte doeners en willen dan te veel hooi op hun vork nemen. En zo heeft iedereen wel bepaalde valkuilen waar hij op moet letten. Dat traject van werken en reflecteren herhaalt zich vervolgens weer.’

Wij organiseren praktijkonderwijs in gemêleerde groepen, met studenten Helpende Zorg & Welzijn, Verzorgende, Maatschappelijke Zorg SPH en HBO-Vérs

De Braal: ‘Ik organiseer vanuit de Zeeuwse Huiskamer de praktijkkant. Dat betekent dat scholen naar ons toekomen en mee willen doen’. ‘Daardoor zit ik er ook heel anders in. ‘Ik kom bijvoorbeeld problemen tegen, maar hoef ze niet op te lossen. Het enige dat ik kan doen is scholen helpen met het laten inzien van de leerkansen die praktijkleren hun studenten biedt.’

Zorg leer je niet uit het boekje

Het systeem als belemmering

Een mooie brug naar de belemmeringen die de Koplopers tegenkomen, als ze leren in de praktijk willen organiseren. Nieuwhof: ‘Vaak loop je tegen regels en procedures aan. Die verhouden zich niet zo goed met wat je wilt doen en waarvan je weet dat het succesvol is.’ Cisca van der Span en Corinne Vellekoop kunnen dat beamen. Van der Span: ‘De manier waarop wij leren in de praktijk vormgeven aan de hand van de gemêleerde groepen, heeft een aanzuigende werking. Werknemers die intern worden opgeleid, willen bijvoorbeeld ook aansluiten. Vanuit mijn onderwijshart denk ik dan ‘’hartstikke goed die kruisbestuiving’’, maar vanuit de regels denk ik ‘’Hoe moeten we dat financieren?’’.’ Een accountant zou er zenuwachtig van worden.’

Nieuwhof loopt tegen de vastomlijnde manier van examineren aan: ‘Als een student bijvoorbeeld aangeeft een bepaalde competentie te bezitten, dan moet hij daar bewijs voor aanleveren, zoals dat door Prove2Move bedacht is1. Waarom kan die bewijsvoering niet flexibeler worden gemaakt? Dat de student daarin zelf de keuze heeft?’

De Braal: ‘Bij mij begint het al met dat het heel lang duurt voordat we officieel van start kunnen gaan, omdat ik officieel geen docent ben. Of dat het niet binnen de uren van de docent past.’ Van der Span: ‘De kunst is uiteindelijk om vanaf een afstandje naar het huidige systeem te kijken en te bedenken of dit nog wel bij deze tijd past.’

De meerwaarde van Zorgpact

‘Dat vind ik ook het mooie van het Zorgpact’, zegt Elise Nieuwhof. ‘We doen eigenlijk allemaal hetzelfde. Ieder heeft zijn eigen uitwerking, maar de kern is hetzelfde. En doordat je verenigd bent, kun je toch makkelijker wat aan die regels en procedures doen.’

pasfoto siu-siu oen
Siu-Siu Oen

Leren in de praktijk

Steeds meer onderwijs verplaatst zich (deels) naar de werkvloer, met leercoaches of docenten op de werkplek. Het is een goede manier om studenten te leren om te gaan met complexe maatschappelijke problemen in een interprofessionele setting. De rijke leeromgevingen die het leren in de praktijk kenmerken, maken mooie combinaties mogelijk. Doorstromen van mbo naar hbo wordt bijvoorbeeld makkelijker. En niet alleen studenten leren: ook werknemers verrijken hun kennis.

Het ministerie van OCW juicht deze ontwikkeling dan ook toe. Beleidsmedewerker Siu-Siu Oen van OCW: ‘Wij vinden leren in de praktijk een interessant concept. Het past in onze strategische beleidsagenda. Daarin willen we onder meer de verbinding tussen hoger onderwijs en samenleving versterken. Iets dat ook in zorg en welzijn heel belangrijk is.’

Uitdagingen
De initiatieven waarin de praktijk leidend is voor het onderwijs, brengen ook uitdagingen met zich mee. Zo moeten praktijkervaringen worden vertaald naar de eindtermen van mbo, hbo en wo. Er is ook een gemeenschappelijke taal nodig om de verschillende terminologieën van opleidingen op elkaar af te stemmen. Zo is de term Begeleide onderwijstijd van het mbo niet bekend in het hbo en het wo. Daarnaast is het lastig om onderwijsroosters van studenten en werkplanningen van werkgevers met elkaar te matchen. Ook vergt onderwijs geven in de praktijk nieuwe vaardigheden van docenten. Tot slot is de vraag hoe leren in de praktijk betaalbaar kan zijn?

Bijeenkomsten
De koplopers van het Zorgpact hebben aangegeven dat ze graag bij elkaar in de keuken kijken om te horen hoe anderen hiermee omgaan. Dit gebeurt via een ‘caroussel’, waarin koplopers en andere belangstellenden bij elkaar op bezoek gaan. De eerste bijeenkomst heeft plaatsgevonden op 8 juni bij de Wijkleercentra Achterhoek en Liemers. Op maandagmiddag 28 november is de volgende bijeenkomst gepland bij koploper Care Academy Veluwe. De middag staat in het teken van kennis delen, inspireren en verbinden. Kijk op de website van Zorgpact voor meer informatie.

1) Een organisatie die voor roc’s en niet bekostigde onderwijsinstellingen examenproducten ontwikkelt op het gebied van verpleging en verzorging, welzijn en sociaal werk.